Woorden die logisch klinken, maar pijn doen als je erop bijt.
Sommige woorden hoor je zo vaak, dat je bijna vergeet hoe hard ze eigenlijk zijn.
Ze staan in leerlingbesprekingen. In rapporten. In mails. In beleidsstukken.
Ze klinken professioneel, efficiënt en goedbedoeld.
En toch…
als je er even op kauwt, voel je het schuren.
Ik noem ze kiespijnwoorden.
Niet omdat ze fout zijn uitgesproken.
Maar omdat ze iets kwetsbaars platdrukken tot één begrip.
Deze blog is geen aanval op collega’s.
Ook geen pleidooi voor “alles maar lief vinden”.
Het is een uitnodiging om zachter te kijken naar onze taal —
omdat taal altijd meer doet dan we denken.
Hier komen ze.
1. Achterstand
Alsof leren een race is.
En iedereen tegelijk begon.
Terwijl sommige kinderen eerst moesten leren overleven.
Of wennen.
Of veilig worden.
Achterstand suggereert dat er één tempo is,
en dat wie daar niet in past iets moet inhalen.
Misschien gaat het niet om inhalen,
maar om aansluiten.
2. Gedragsproblemen
Een klassieker.
Vaak betekent het:
dit gedrag past niet in wat wij nu nodig hebben.
Maar gedrag is zelden het probleem.
Het is meestal een signaal.
Van spanning. Onveiligheid. Onbegrip. Overbelasting.
Kinderen doen niet lastig.
Ze hébben het lastig.
3. Zwakke leerling
Zwak waarin?
In toetsen maken? In stilzitten? In plannen? In deze vorm van onderwijs?
Zelden zwak in creativiteit.
Zelden zwak in voelen.
Zelden zwak in doorzetten.
Dit woord zegt vaak meer over het systeem
dan over het kind.
4. Lastige ouders
Ouders die te veel mailen.
Te kritisch zijn.
Te emotioneel reageren.
Of ouders die hun kind proberen te beschermen
met de middelen die ze hebben.
Voor scholen zijn ze lastig.
Voor hun kind zijn ze vaak de enige bondgenoot.
5. Onvoldoende motivatie
Motivatie is geen knopje in een leerling.
Het is een reactie.
Op betekenis.
Op relatie.
Op veiligheid.
Als motivatie ontbreekt,
is dat geen tekort in het kind,
maar een uitnodiging om te kijken:
waar haakt dit hier niet?
6. Kansarm
Een woord dat zwaar hangt.
Het benoemt geen situatie,
maar plakt zich vast aan een mens.
Alsof iemands toekomst al vaststaat
omdat zijn start niet ideaal was.
Kansen zijn geen eigenschappen.
Ze zijn context.
7. Risicoleerling
Alsof het kind zelf het risico is.
Niet de thuissituatie.
Niet het schoolsysteem.
Niet de verwachtingen.
Maar het kind.
Dat doet iets.
Met hoe je kijkt.
Met hoe je handelt.
Met hoeveel ruimte je laat.
8. Leerachterstand
De formele variant van achterstand.
Met extra meetlatten.
Het doet alsof leren lineair is.
Alsof ontwikkeling niet in sprongen, stiltes en omwegen verloopt.
Terwijl iedereen die zelf iets écht geleerd heeft weet:
het gaat zelden recht.
9. Probleemgezin
Een woord dat afsluit.
Waar je stopt met vragen
en begint met aannames.
Terwijl gezinnen zelden problemen zijn.
Ze dragen problemen.
Soms al generaties lang.
10. Niet haalbaar
Voor wie niet?
En volgens welke norm?
Dit woord lijkt praktisch,
maar het sluit vaak iets af
dat nog niet eens onderzocht is.
Waarom dit ertoe doet
Woorden sturen blik.
Blik stuurt handelen.
Handelen bepaalt of iemand zich gezien voelt — of niet.
Als we kinderen steeds benoemen in termen van tekorten,
gaan ze zich daar ook naar gedragen.
Niet omdat ze dat willen,
maar omdat taal richting geeft aan identiteit.
Tot slot
Misschien zijn het geen kiespijnwoorden omdat ze fout zijn.
Misschien doen ze pijn omdat ze te grof zijn voor iets dat kwetsbaar is.
Kinderen hebben meestal geen probleem.
Ze hebben behoefte aan duidelijkheid, structuur en veiligheid.
En als die er niet is,
gaan ze die zoeken — op hun manier.
Dat zoeken ervaren wij soms als lastig.
Maar misschien is het juist een vorm van kracht.
Zacht communiceren begint hier.
Bij het durven herzien van woorden
die we al veel te lang gedachteloos gebruiken.
En ja —
ook ik trap er nog dagelijks in.
Dat hoort erbij.
Bewustwording is geen eindpunt,
maar een beweging.